PrEP: profilaktyka przedekspozycyjna
PrEP, czyli profilaktyka przedekspozycyjna (ang. pre-exposure prophylaxis), to lek przyjmowany przed możliwym kontaktem z HIV, który nie pozwala wirusowi wywołać zakażenia. Stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza PrEP jest jedną z najskuteczniejszych dostępnych metod zapobiegania HIV.
Jak działa PrEP
Dzięki PrEP lek przeciw HIV jest obecny w Twoim organizmie, zanim dojdzie do jakiejkolwiek ekspozycji — jeśli więc wirus się do niego dostanie, nie może się zadomowić ani namnażać. PrEP chroni wyłącznie przed HIV — nie przed innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową (STI) ani przed ciążą — dlatego wiele osób stosuje je razem z prezerwatywami i regularnymi badaniami w kierunku STI.
PrEP to coś innego niż PEP (profilaktyka poekspozycyjna), czyli awaryjne leki przyjmowane po możliwej ekspozycji. PrEP to stała, zaplanowana ochrona; PEP to krótka kuracja rozpoczynana szybko po zdarzeniu.
Dostępne opcje
PrEP występuje w więcej niż jednej formie, a to, które opcje są dostępne, zależy od kraju i lokalnej opieki zdrowotnej:
- PrEP doustne przyjmowane codziennie — jedna tabletka każdego dnia. To najszerzej dostępna forma, poparta wieloletnimi doświadczeniami z rzeczywistej praktyki.
- PrEP doustne „na żądanie” (okołostosunkowe) — określony schemat dawkowania przed kontaktem seksualnym i po nim, stosowany przez niektóre osoby w pewnych sytuacjach i pod nadzorem lekarza.
- Długo działające PrEP w iniekcjach — podawane przez personel medyczny w ustalonych odstępach czasu, a nie codziennie. Nowsze opcje o przedłużonym działaniu poszerzyły wybór w niektórych krajach.
W Polsce PrEP jest dostępne na receptę — m.in. w poradniach PrEP i poradniach chorób zakaźnych — ale obecnie w pełni odpłatne. Lekarz wyjaśni, które z tych opcji są dostępne tam, gdzie mieszkasz, i która najlepiej odpowiada Twojej sytuacji.
Dla kogo jest PrEP
Warto porozmawiać o PrEP z lekarzem, jeśli istnieje u Ciebie ryzyko ekspozycji na HIV — na przykład jeśli Twój partner lub Twoja partnerka żyje z HIV i nie ma jeszcze skutecznie zahamowanej wiremii, jeśli nie zawsze używasz prezerwatyw z osobami, których statusu HIV nie znasz, lub jeśli używasz sprzętu do iniekcji wspólnie z innymi osobami. Wytyczne zachęcają lekarzy, by udostępniali PrEP każdemu, kto o nie zapyta.
Jak skuteczne jest PrEP?
Przyjmowane zgodnie z zaleceniami lekarza PrEP bardzo skutecznie zapobiega zakażeniu HIV. Ochrona zależy od prawidłowego i regularnego przyjmowania leku — to jeden z powodów, dla których opcje o przedłużonym działaniu są atrakcyjne dla osób, którym trudno utrzymać codzienną rutynę.
PrEP a testowanie na HIV
Testowanie jest częścią PrEP, a nie czymś odrębnym. Przed rozpoczęciem potrzebny jest ujemny wynik testu na HIV, ponieważ PrEP jest przeznaczone dla osób bez HIV — rozpoczynanie go w trakcie niewykrytego zakażenia nie jest właściwe. Osoby stosujące PrEP regularnie wykonują też testy przez cały okres jego przyjmowania.
Zobacz, jak działa okienko serologiczne →
Jeśli rozważasz PrEP, pierwszym krokiem jest poznanie swojego obecnego statusu HIV. Możesz go sprawdzić prywatnie w domu. INSTI HIV Self Test wykrywa przeciwciała HIV-1 i HIV-2 z pojedynczej kropli krwi. Wynik w około 60 sekund. W badaniu z udziałem nieprzeszkolonych użytkowników przeprowadzonym przez bioLytical Laboratories test wykazał 100% czułości i 99,8% swoistości. Ma oznakowanie CE do samodzielnego testowania w Europie i jest prekwalifikowany przez WHO. Autotest na HIV to przydatny pierwszy krok, ale samo rozpoczęcie PrEP odbywa się pod opieką lekarza — w Polsce np. w poradni PrEP lub poradni chorób zakaźnych — który zleci badanie potwierdzające i będzie prowadzić regularne kontrole.
Jeśli przed tą rozmową chcesz w spokojny i prywatny sposób sprawdzić, na czym stoisz, test to dobry punkt wyjścia.
Zamów swój test →